عفو و تخفیف مجازات محکومان یکی از مهمترین نهادهای ارفاقی در نظام حقوقی ایران است که با پیشنهاد رئیس قوه قضائیه و موافقت مقام معظم رهبری اعمال میشود. آییننامه کمیسیون عفو و تخفیف مجازات محکومان، شرایط بهرهمندی از عفو و همچنین جرائمی را که از شمول این امتیاز قانونی خارج هستند، مشخص کرده است.
بررسی شرایط عفو محکومان، تخفیف مجازات و تبدیل مجازات زندانیان از موضوعات پرجستوجوی حقوقی به شمار میرود. براساس قوانین و مقررات مربوط، همه محکومان امکان استفاده از عفو را ندارند و برخورداری از این امتیاز مستلزم احراز شرایط قانونی از جمله میزان تحمل حبس و نوع جرم ارتکابی است. همچنین برخی جرائم مهم مانند جاسوسی، آدمربایی، تجاوز به عنف، سرقت مسلحانه، ارتشا و اختلاس در زمره جرائم غیرقابل عفو قرار گرفتهاند.
ماده ۲۵ آییننامه کمیسیون عفو و تخفیف مجازات محکومین مصوب ۱۲/۹/۱۳۸۷ رئیس قوه قضائیه با آخرین اصلاحات و الحاقات شرایط عفو، تخفیف و تبدیل مجازات:
۱-رعایت سیاستها و تدابیر مندرج در این آییننامه
۲- محکومین به اعدام که مجازاتشان با استفاده از عفو به حبس ابد تبدیل شده، در صورت تحمل حداقل ۱۰ سال حبس از تاریخ عفو قبلی
۳- عفو محکومین به حبس ابد پس از تحمل ۱۰ سال حبس
۴- محکومین به حبس ابد که حبس آنان به ۱۵ سال تقلیل یافته، پس از گذشت پنج سال از تاریخ عفو قبلی
۵- محکومین غیراز حبس ابد در صورت تحمل یکسوم باقی مانده حبس از تاریخ عفو قبلی
۶- محکومینی که حبس آنان قبلاً مشمول عفو، تخفیف و تبدیل مجازات قرار گرفته و به جهت جزای نقدی در زندان به سر میبرند و عاجز از پرداخت میباشند، در صورت احراز سایر جهات عفو، مورد عفو قرار میگیرند.
مطابق ماده ۲۶ آیین نامه مذکور، موارد زیر مشمول عفو، تخفیف و تبدیل مجازات نمیشود:
۱- قاچاقچیان حرفهای
۲- موارد حقالناس
۳- سرقت مسلحانه
۴- تجاوز به زنای به عنف
۵- مصادیق مهم جرائمی از قبیل: جاسوسی، محاربه، قاچاق سلاح و مهمات، اختلاس، ارتشا و آدمربایی
۶- محکومین به جرائم مستوجب حد شرعی اعدام و رجم
نماینده مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده در مجلس شورای اسلامی
